Logo zutphensekoerier.nl


Afscheidsbrief van de Freule van Dorth
Afscheidsbrief van de Freule van Dorth (Foto: n.v.t. )

Doodskreet van een rebelse Achterhoekse freule dingt mee naar titel ‘Stuk van het Jaar 2018’

Warnsveld - Met de dood in de ogen schrijft freule Judith van Dorth in de nacht van 21 november 1799 in Winterswijk haar trieste en definitieve afscheidsbrief. “Zegt een eeuwig vaarwel aan alle mijn bekenden”. Het is haar doodskreet. Een adellijke vrouw - excentriek, dwars, opstandig en Oranjegezind - bekritiseert en dreigt de nieuwe Bataafse orde en moet dat met de dood bekopen. Dat is in een zin de kern van het verhaal van freule Judith van Dorth (1747-1799), die vlak voor haar executie de droevige afscheidsbrief schreef aan een goede vriend.

Stuk van het Jaar: stem op de afscheidsbrief

De afscheidsbrief van de freule Van Dorth dingt voor het Gelders Archief mee naar de titel ‘Stuk van het Jaar 2018’. Dit evenement vindt iedere twee jaar plaats in het kader van de Maand van de Geschiedenis. Het thema van dit jaar is ‘Opstand’. Het Gelders Archief roept uw lezers of kijkers op om in oktober 2018 te stemmen op de dramatische afscheidsbrief van de freule: www.stukvanhetjaar.nl/geldersarchief

Een veel besproken leven

De freule van Dorth, gedoopt in Warnsveld, leefde een zwaar besproken leven en had een hachelijke reputatie. Familieruzies, ernstige roddels, een omstreden liefde, het afpersen van pachters en flinke schulden lopen als een rode draad door haar bestaan. Ze tierde, ontsnapte uit een cel en was overtuigd Orangist.

In augustus 1799 vielen Britten en Russen Noord-Holland binnen om de Franse en Bataafse troepen te verslaan. Oranjegezinden probeerden op hetzelfde moment vanuit Münsterland de Achterhoek te veroveren. De freule reed in een oranje versierde koets rond en deelde oranje strikken aan de bevolking uit. In Groenlo toonde ze openlijk en schreeuwerig waardering voor de gewelddadige dood van een bekende patriot en bedreigde ze een voorstander van de Bataafse Republiek.

Doodstraf wegens hoogverraad

Dit Groenlose avontuur werd haar fataal. Een militaire rechtbank veroordeelde haar wegens hoogverraad tot het vuurpeloton. Daarmee is zij de enige vrouw in de geschiedenis van de Nederlandse Republiek die dat overkomt. Op 22 november 1799 executeerden soldaten haar even buiten Winterswijk. Volgens de overlevering zou zij vanuit haar kist haar arm nog hebben opgestoken. Een protest tegen het onrecht dat haar was aangedaan. In werkelijkheid zag een soldaat een laatste stuiptrekking en gaf hij een genadeschot.

Vlak voor haar executie schreef de freule een afscheidsbrief aan haar goede vriend, C.C. Stumph, de burgemeester van Aalten.

Mijn waarde vriend
Ik bedank uw zeer voor alle vriendelijkheid aan mijn bewezen in dit leven. Ik schrijf deze om 4 uuren, dus 7 uuren voordat mij het door een kogel zal benomen worden. De reijs van Groenlo, enz. enz. is oorzaak van mijn dood. Ik vind in dezelve een verzoend God. Troost mijn ongelukkige broeder die mij tot in de dood benauwd. Weest zo goed en zegt een eeuwig vaarwel aan alle mijn bekenden.
J.M.C.J. van Dorth

meer informatie: www.geldersarchief.nl/stukvanhetjaar2018 _______________________________________
Noot voor de redactie (niet voor publicatie):
Als bijlage sturen we u een afbeelding toe van de afscheidsbrief van de freule Van Dorth. Bron: Gelders Archief, 0510-1264

Voor meer informatie kunt u terecht bij Anthony Livius, afdeling publiek Gelders Archief, tel. 026-3521600

Indien u geen persberichten van het Gelders Archief wenst te ontvangen, kunt u dat melden aan e.pelzers@geldersarchief.nl.

Meer berichten

Shopbox